Deze website-versie is een door de auteur herziene editie van het artikel dat oorspronkelijk verscheen op de nieuwsblog van de Belgische Shiatsu Federatie (BSF).
Raadpleeg hier de oorspronkelijke publicatie in het NL of FR.
De Drie Schatten van het leven — Jing (Essentie), Qi (Levensenergie) en Shen (Geest) — zijn bekende begrippen binnen de oosterse traditie. Maar heb je de energetische kruising van hun werking al écht ervaren in de ontmoeting met de ander?
Dit artikel is een poëtische verkenning van hoe deze Drie Schatten — San Bao (三寶) — zich verweven in de hedendaagse Shiatsu-praktijk. Ik neem je graag mee naar het heilige snijpunt waar de verticale as de horizontale openheid ontmoet — een plek waar hemel en aarde elkaar raken en waar luisteren met lichaam en hart tot ware heling leidt. Deze tekst, geïnspireerd door de oosterse filosofie en mijn eigen ervaringen op de futon, is een uitnodiging tot reflectie en verdieping.
Een eenvoudig ritueel, een diepe betekenis
Toen ik mijn Shiatsu-opleiding begon, leerde ik een eenvoudig ritueel om elke sessie aan te vangen en af te sluiten.
Ik zocht mijn verticale hemel-aarde-as op en verstilde mijn gedachten — de Shen, symbool voor de verbinding met het spirituele. Ik opende mijn hart — de plek waar de Shen onderdak vindt en die de emotionele beleving harmoniseert in de verbinding met mijn medemens. Vervolgens bracht ik mijn aandacht naar mijn hara — het centrum in mijn onderbuik dat symbool staat voor de verbinding met mijn diepste zelf en waar ik me fysiek veranker.
Dit ritueel liet me toe om geaard, met focus en vanuit een innerlijke stilte te werken. Elke sessie eindigde met een korte afsluiting: een respectvolle manier om de verbinding los te laten en weer terug te keren naar de eigen kern.
Wat aanvankelijk een vormelijk gebaar leek, werd gaandeweg een poort naar iets veel diepers. Ik begon te ervaren hoe dit eenvoudige ritueel Jing, Qi en Shen — de Drie Schatten van het leven — in beweging bracht. Het werd een oefening in aanwezigheid, in het werkelijk ontmoeten van de ander.
De Drie Schatten — San Bao
In de beoefening van Shiatsu staat de ontmoeting centraal. Wat gebeurt er eigenlijk wanneer de handen van de gever rusten op het lichaam van de ontvanger? Achter die schijnbaar eenvoudige aanraking ligt een eeuwenoude energetische structuur, diep verankerd in de oosterse tradities.
In de Chinese traditie worden drie fundamentele “levensschatten” onderscheiden:
- Jing: de wortel van ons fysieke bestaan, geworteld in de hara. Jing schenkt stabiliteit, vitaliteit en vorm.
- Qi: de ademende, stromende kracht die Jing verbindt met Shen; zichtbaar in onze ademhaling, beweging en expressie.
- Shen: het licht van bewustzijn, helderheid en vreugde; de vonk die ons verbindt met het grotere geheel.
Wanneer de doorstroming tussen Jing, Qi en Shen harmonieus is, ontstaat een harmonisch veld waarin mens en leven in natuurlijke samenklank bewegen.
San Bao in twee tradities
De term San Bao komt voor in de klassieke Chinese geneeskunde, taoïstische tradities en het boeddhisme.
In de medische en taoïstische context verwijst het naar Jing, Qi en Shen als de vitale krachten die het leven in stand houden.
In het boeddhisme verwijst het naar de drie juwelen: Boeddha (ontwaken), Dharma (de leer, de natuurlijke orde) en Sangha (de gemeenschap).
Beide tradities tonen eenzelfde drievoudige beweging: van het lichamelijke naar het subtiele, van vorm naar bewustzijn. Voor mij vormt het een innerlijke samenhang: San Bao laat zien hoe lichaam, energie en geest één continuüm vormen, en hoe die eenheid in elke Shiatsu-sessie tot leven komt.
Op de kruising van horizontaliteit en verticaliteit
Tijdens een Shiatsu-sessie is er voortdurende wisselwerking tussen twee dimensies: de verticale as van de gever — gegrond, verbonden tussen hemel en aarde — en de horizontale openheid van de ontvanger — uitgestrekt, ontvankelijk, in overgave.
De mens als centrum
In het lichaam ontmoeten deze twee dimensies elkaar in de hara — ook wel kikai tanden genoemd, gelegen ter hoogte van het acupunt Ren Mai 6 (‘Zee van Energie’).
Een ander belangrijk acupunt in de hara is Ren Mai 4 (‘Poort van Jing’), de plek waar Jing, geworteld in de Nieren, woont. Van hieruit stijgt Qi op door de Chong Mai, de centrale as die aarde en hemel verbindt. Deze as maakt de Shiatsu-beoefenaar tot een geleider tussen hemel en aarde — stevig in het midden van beide polen, open en aanwezig.
Dezelfde beweging herkennen we ook in de cyclus van de Vijf Elementen. Deze begint bij Water — de bron van onze Jing en Nieren. Het stroomt via de Aarde — onze horizontale verbinding met de ander via Maag en Milt — naar het Vuur, waar het Hart en de Shen zich openen in bewustzijn en vreugde.
Het kruis als een universeel symbool
De kruising van horizontale en verticale kracht doet denken aan het christelijke kruis, waarin hemel en aarde, goddelijk en menselijk, elkaar raken. Ook in Shiatsu ontmoeten deze krachten elkaar in het midden — het levende centrum waar transformatie mogelijk wordt.
Energetische densiteit en de drievoudige werkelijkheid
De Drie Schatten vertegenwoordigen verschillende dichtheden van energie:
“These Three Treasures represent three different states of condensation of Qi — the Essence being the densest, Qi the more rarefied, and the Mind the most subtle and non-material.”
— Giovanni Maciocia, The Foundations of Chinese Medicine, 2015
Deze verfijning vind ik ook terug in andere spirituele tradities. De christelijke Drie-eenheid — Vader, Zoon en Heilige Geest — weerspiegelt symbolisch de drie schatten:
- Vader als de bron of Essentie (Jing).
- Zoon als de verbindende kracht in de wereld (Qi).
- Heilige Geest als het subtiele bewustzijn (Shen).
Zo ontstaan universele patronen waarin materie, energie en geest één ononderbroken beweging vormen.
Gever en Ontvanger — Tori en Uke
In Japanse disciplines zoals Budo (‘de weg van de krijgskunst’) en Shiatsu spreken we van Tori (取り) — degene die geeft of de techniek uitvoert — en Uke (受け) — degene die ontvangt of de techniek ondergaat. Wat op het eerste gezicht eenvoudige termen lijken, verwijst in werkelijkheid naar een verfijnde dynamiek van aanwezigheid en uitwisseling.
Tori kan men ook benoemen met Shiatsu-shi of Jutsusha — de uitvoerder van de jutsu of techniek. Hij beweegt vanuit zijn centrum en bewustzijn (Shen) en zet de toon voor de energetische uitwisseling. De term Shiatsu-shi (指圧師) betekent letterlijk Shiatsu-beoefenaar of -meester en wordt gebruikt om de beoefenaar als bekwame professional aan te duiden.
De ontmoeting is nooit eenrichtingsverkeer: beiden worden bewogen. Uke opent zich ontvankelijk, geeft ruimte en laat de beweging van Qi voelbaar worden. De kunst van het ontvangen is in deze context even cruciaal als de kunst van het geven. Door de diepe overgave en aanwezigheid wordt de Uke zo ook een Jutsusha, een beoefenaar van de kunst — namelijk de kunst van het ontvangen.
Wanneer Tori en Uke werkelijk verbonden zijn via hun hara, ontstaat een levend veld van resonantie waarin heling en groei spontaan kunnen plaatsvinden.
Westerse terminologie in een nieuw licht
Het woord therapeut stamt uit het Grieks: therapeutès, oorspronkelijk ‘dienaar’ of ‘verzorger’. Door zijn gebruik in de medische context kreeg het later de betekenis van ‘behandelaar van een ziekte”. In het moderne taalgebruik wordt het vaak geassocieerd met ‘genezer’. Patiënt komt van patiens: ‘degene die verdraagt’ of ‘lijdt’.
In de context van Shiatsu blijken beide begrippen slechts gedeeltelijk toereikend. Zowel gever als ontvanger nemen deel aan een proces van bewustwording. De dynamiek is wederkerig: wie geeft, ontvangt; wie ontvangt, geeft.
Als Shiatsu-beoefenaar kun je pas werkelijk iets aanbieden wanneer je je cliënt eerst volledig hebt verwelkomd. Een oprechte ontvangst schept een veilige ruimte waarin de Uke zich durft te geven en open te stellen, en zo de wederkerigheid van geven en ontvangen voltooit. Dit is een subtiel samenspel van kwetsbaarheid en aanwezigheid.
Zo wordt de ontmoeting tussen Tori en Uke een levend veld waarin energie, aandacht en bewustzijn samenkomen — de plek waar Shiatsu zijn diepste betekenis onthult.
De plaats van transformatie
In Shiatsu ontstaat echte transformatie op het snijpunt van horizontale en verticale energie. De ontvanger (Uke) opent zich horizontaal en maakt zich ontvankelijk voor contact, terwijl de Shiatsu-shi verticaal in zijn as staat, gegrond en bewust. Op dit kruispunt kan energie vrij stromen en ontstaat een dynamische uitwisseling die beide betrokkenen subtiel beïnvloedt.
Deze ontmoeting van energie doet denken aan inzichten uit de Yi Jing (beter bekend als de I Tjing), het oude Chinese Boek der Veranderingen. In de Yi Jing wordt gezegd dat op de kruising van hemel en aarde de ’tienduizend transformaties’ ontstaan. Het is precies op dat snijpunt — waar de horizontale en verticale dimensie elkaar ontmoeten — dat verandering mogelijk wordt.
De Yi Jing beschrijft de dynamiek van het universum in 64 hexagrammen, elk bestaande uit een combinatie van zes onderbroken en volle lijnen. Deze lijnen symboliseren Yin (passieve, ontvankelijke energie) en Yang (actieve, uitstralende energie) en hun voortdurende interactie.
Elk hexagram stelt een specifieke situatie of energiepatroon voor. In Shiatsu kan dit gezien worden als een metafoor voor de ontmoeting tussen Tori en Uke: de ‘lijnen’ van beide personen kruisen en beïnvloeden elkaar, waardoor een nieuwe energie-configuratie ontstaat. Net zoals de Yi Jing laat zien dat elke situatie verandering en transformatie in zich draagt, toont Shiatsu hoe op de kruising van horizontale en verticale energieën talloze mogelijkheden voor heling en verschuiving ontstaan.
Carl Jung merkte hierover treffend op:
“The meeting of two personalities is like the contact of two chemical substances: if there is any reaction, both are transformed.”
— C.G. Jung, Modern Man in Search of a Soul (1933)
Wanneer twee mensen elkaar ontmoeten met open aanwezigheid, ontstaat een wederzijdse transformatie — subtiel, energetisch en vaak onbewust. De Yi Jing ondersteunt dit inzicht: verandering is constant en allesomvattend, en het kruispunt van energieën biedt een ruimte waar deze verandering kan plaatsvinden.
In elke Shiatsu-sessie vindt zo’n subtiele alchemie plaats. In de praktijk betekent dit dat elke ontmoeting een kans is voor vernieuwing: voor de ontvanger om zich te durven geven en zo te ontvangen, en voor de Shiatsu-shi om volledig aanwezig te zijn, bewust van de stroom van Jing, Qi en Shen. Het kruispunt wordt zo een levend laboratorium van energetische mogelijkheden.
Horen, zien en zwijgen — een pad van bewustzijn
De drie wijze apen — Mizaru (niet zien), Kikazaru (niet horen) en Iwazaru (niet spreken) — zijn een eeuwenoud Japans symbool, ontstaan in boeddhistische en confuciaanse tradities. Ze herinneren ons aan innerlijke zuiverheid en bewuste aandacht. Ze symboliseren een andere vorm van triniteit: horen, zien en zwijgen. In een energetisch perspectief kunnen ze worden gelezen als een innerlijke beoefening:
- Horen (Jing): openen voor wat er werkelijk is.
- Zien (Qi): waarnemen van de dynamiek van energie.
- Zwijgen (Shen): aanwezig blijven in stilte, zonder oordeel.
Zo vormen de drie apen een metafoor voor het luisteren met de handen, waarnemen met het lichaam en aanwezig zijn met de geest. Ze benadrukken dat heling ontstaat door bewuste ontmoeting en wederzijds respect, niet alleen door techniek.
De kunst van luisteren
Voor mij is Shiatsu “de kunst van het luisteren met lichaam en hart”. Luisteren gaat hier verder dan onze oren of het verstand: het is het afstemmen op de resonantie tussen mezelf en de ontvanger, met een open hart en zonder oordeel. Het lichaam fungeert daarbij als antenne, subtiel en gevoelig voor de beweging van energie.
Shiatsu is veel meer dan techniek; het is een kunst van ontmoeting en aanwezigheid. Door bewust te werken met de Drie Schatten, de hara en de verticale levensas, en door de dynamiek van Tori en Uke te begrijpen, kan een diepere laag van heling en bewustzijn ervaren worden. Het wordt zo een levenskunst: een harmonieuze doorstroming van Jing, Qi en Shen — aarde, energie en hemel — in onszelf en in de ander. Het kruispunt van verticaliteit (onze innerlijke spirituele beleving) en horizontaliteit (onze sociale aardse verbinding) maakt het universele veld van ontmoeting en verbinding zichtbaar.
Uiteindelijk overstijgt Shiatsu woorden. Focus, intentie en innerlijke stilte openen de deur naar andere dimensies van ervaren, waarin afstanden wegvallen, en helderheid en direct weten mogelijk worden — een toestand die alleen met nederigheid beleefd kan worden.