Deze website-versie is een door de auteur herziene editie van het artikel dat oorspronkelijk verscheen op de nieuwsblog van de Belgische Shiatsu Federatie (BSF). Raadpleeg hier de oorspronkelijke publicatie in het NL of FR.
De Drie Schatten van het leven — Jing (Essentie), Qi (Levensenergie) en Shen (Geest) — zijn bekende begrippen binnen de oosterse traditie. Maar heb je de energetische kruising van hun werking al écht ervaren in de ontmoeting met de ander?
Dit artikel is een poëtische verkenning van hoe deze Drie Schatten — San Bao (三寶) — zich verweven in de hedendaagse Shiatsu-praktijk. Ik neem je graag mee naar het heilige snijpunt waar de verticale as en de horizontale openheid elkaar ontmoeten — een plek waar hemel en aarde elkaar raken en waar luisteren met lichaam en hart ruimte kan scheppen voor heling. Deze tekst, geïnspireerd door de oosterse filosofie en mijn eigen ervaringen op de futon, is een uitnodiging tot reflectie en verdieping.
Een eenvoudig ritueel, een diepe betekenis
Toen ik mijn Shiatsu-opleiding begon, leerde ik een eenvoudig ritueel om elke sessie aan te vangen en af te sluiten.
Ik zocht mijn verticale hemel-aarde-as op en verstilde mijn gedachten — de Shen, symbool voor helder bewustzijn. Ik opende mijn hart — de plek waar de Shen onderdak vindt. Een rustige Shen zorgt ervoor dat emoties harmonieus kunnen worden beleefd in de verbinding met mijn medemens. Vervolgens bracht ik mijn aandacht naar mijn hara — het centrum in mijn onderbuik dat symbool staat voor de verbinding met mijn diepste zelf en waar ik me fysiek veranker.
Dit ritueel liet me toe om geaard, met focus en vanuit een innerlijke stilte te werken. Elke sessie eindigde met een korte afsluiting: een respectvolle manier om de verbinding los te laten en weer terug te keren naar de eigen kern.
Wat aanvankelijk een vormelijk gebaar leek, werd gaandeweg een poort naar iets veel diepers. Ik begon te ervaren hoe dit eenvoudige ritueel Jing, Qi en Shen — de Drie Schatten van het leven — in beweging bracht. Het werd een oefening in aanwezigheid, in het werkelijk ontmoeten van de ander.
De Drie Schatten — San Bao
In de beoefening van Shiatsu staat de ontmoeting centraal. Wat gebeurt er eigenlijk wanneer de handen van de gever rusten op het lichaam van de ontvanger? Achter die schijnbaar eenvoudige aanraking ligt een eeuwenoude energetische structuur, diep verankerd in de oosterse tradities.
In de Chinese traditie worden drie fundamentele “levensschatten” onderscheiden:
- Jing: de wortel van ons fysieke bestaan; opgeslagen in de Nieren, voelbaar in de hara; schenkt stabiliteit, vitaliteit en vorm.
- Qi: de ademende, stromende kracht; verbindt Jing met Shen; zichtbaar in onze ademhaling, beweging en expressie.
- Shen: het licht van bewustzijn; weerspiegeld in helderheid en vreugde; verbindt ons met het grotere geheel.
Wanneer de doorstroming tussen Jing, Qi en Shen harmonieus is, ontstaat een harmonisch veld waarin mens en leven in natuurlijke samenklank bewegen.
San Bao in twee tradities
De term San Bao komt voor in de klassieke Chinese geneeskunde, taoïstische tradities en het boeddhisme.
In de medische en taoïstische context verwijst het naar Jing, Qi en Shen als de vitale krachten die het leven in stand houden.
In het boeddhisme verwijst het naar de drie juwelen: Boeddha (ontwaken), Dharma (de leer, de natuurlijke orde) en Sangha (de gemeenschap).
Beide tradities tonen eenzelfde drievoudige beweging: van het lichamelijke naar het subtiele, van vorm naar bewustzijn. Voor mij vormt het een innerlijke samenhang: San Bao laat zien hoe lichaam, energie en geest één continuüm vormen, en hoe die eenheid in elke Shiatsu-sessie tot leven komt.
Op de kruising van horizontaliteit en verticaliteit
Tijdens een Shiatsu-sessie is er voortdurende wisselwerking tussen twee dimensies: de verticale as van de gever — gegrond, verbonden tussen hemel en aarde — en de horizontale openheid van de ontvanger — uitgestrekt, ontvankelijk, in overgave.
De mens als centrum
In het lichaam ontmoeten deze twee dimensies elkaar in de hara — het centrum van de onderbuik waar onze fysieke aanwezigheid en energetische verankering voelbaar worden. Binnen deze ruimte wordt de kikai tanden ervaren als een energetisch zwaartepunt, verbonden met het gebied rond Ren Mai 6 (‘Zee van Energie’).
Een ander belangrijk acupunt in de hara is Ren Mai 4 (‘Poort van Jing’), dat traditioneel wordt gezien als een punt dat de Jing voedt en versterkt. Vanuit dit centrum kan Qi symbolisch opstijgen via de Chong Mai, die wordt beschouwd als een centrale as tussen aarde en hemel. Deze verticale verbinding maakt de Shiatsu-shi tot een geleider tussen beide polen — stevig geworteld, open en aanwezig.
Dezelfde beweging herken ik ook in de Vijf Elementen. Symbolisch ervaar ik deze beweging als een reis die begint bij Water— de bron van onze Jing en de Nieren. Van daaruit stroomt zij via de Aarde — onze horizontale verbinding met de ander, belichaamd door Maag en Milt — naar het Vuur, waar Hart en Shen zich openen in bewustzijn en vreugde.
Het kruis als een universeel symbool
De kruising van horizontale en verticale kracht doet denken aan het christelijke kruis, waarin hemel en aarde, goddelijk en menselijk, elkaar raken. Ook in Shiatsu ontmoeten deze krachten elkaar in het midden — het levende centrum waar transformatie mogelijk wordt.
Energetische densiteit en de drievoudige werkelijkheid
De Drie Schatten vertegenwoordigen verschillende dichtheden van energie:
“These Three Treasures represent three different states of condensation of Qi — the Essence being the densest, Qi the more rarefied, and the Mind the most subtle and non-material.”
— Giovanni Maciocia, The Foundations of Chinese Medicine, 2015
Deze verfijning vind ik ook terug in andere spirituele tradities. Voor mij roept de christelijke Drie-eenheid — Vader, Zoon en Heilige Geest — een symbolische parallel op met de drie schatten:
- De Vader als de bron of Essentie (Jing).
- De Zoon als de verbindende kracht die zich in de wereld manifesteert (Qi).
- De Heilige Geest als het subtiele veld van bewustzijn (Shen).
Zo verschijnen in verschillende tradities vergelijkbare patronen, waarin oorsprong, beweging en bewustzijn samen een ononderbroken geheel vormen.
Gever en Ontvanger — Tori en Uke
In Japanse disciplines zoals Budo (‘de weg van de krijgskunst’) en vanuit een vergelijkbaar perspectief binnen Shiatsu kan men spreken over Tori (取り)—degene die de handeling uitvoert of de techniek geeft—en Uke (受け)—degene die ontvangt en de ervaring ondergaat. Hoewel deze termen eenvoudig lijken, verwijzen zij naar een verfijnde dynamiek van aanwezigheid, vertrouwen en uitwisseling.
Tori en Uke beschrijven in de eerste plaats de relatie tussen twee mensen binnen een ontmoeting. Wanneer de nadruk ligt op het toepassen en ontvangen van een techniek, kan deze dynamiek ook worden beschreven met de termen Jutsusha (術者)—degene die de techniek toepast—en Jusha (受者)—degene die de techniek ontvangt. Deze termen benadrukken de complementaire rollen binnen een behandeling of methode.
Binnen Shiatsu wordt de beoefenaar aangeduid als Shiatsu-shi (指圧師). Deze term betekent letterlijk ‘iemand die de vaardigheid van Shiatsu beoefent’ en verwijst naar de beoefenaar die niet alleen een techniek uitvoert, maar deze belichaamt vanuit aanwezigheid, gevoeligheid en bewustzijn (Shen). De Shiatsu-shi beweegt vanuit het eigen centrum en stemt zich af op de ander.
De ontmoeting is nooit eenrichtingsverkeer: beiden worden bewogen. Uke opent zich, geeft ruimte en maakt de beweging van Qi voelbaar. De kunst van het ontvangen is in deze context even wezenlijk als de kunst van het geven. Door diepe overgave en aanwezigheid beoefent Uke eveneens een kunst—de kunst van het ontvangen.
Wanneer Tori en Uke elkaar werkelijk ontmoeten via hun hara, ontstaat een levend veld van resonantie waarin heling en groei spontaan kunnen plaatsvinden.
Westerse terminologie in een nieuw licht
Het woord therapeut stamt uit het Grieks: therapeutès, oorspronkelijk ‘dienaar’ of ‘verzorger’. Door zijn gebruik in de medische context kreeg het later de betekenis van ‘behandelaar van een ziekte’. In het moderne taalgebruik wordt het vaak geassocieerd met ‘genezer’. Patiënt komt van patiens: ‘degene die verdraagt’ of ‘lijdt’.
In de context van Shiatsu blijken beide begrippen slechts gedeeltelijk toereikend. Zowel gever als ontvanger nemen deel aan een proces van bewustwording. De dynamiek is wederkerig: wie geeft, ontvangt; wie ontvangt, geeft.
Als Shiatsu-shi kun je pas werkelijk iets aanbieden wanneer je je cliënt eerst volledig hebt verwelkomd. Een oprechte ontvangst schept een veilige ruimte waarin Uke zich durft te geven en open te stellen, en zo de wederkerigheid van geven en ontvangen voltooit. Dit is een subtiel samenspel van kwetsbaarheid en aanwezigheid.
Zo wordt de ontmoeting tussen Tori en Uke een levend veld waarin energie, aandacht en bewustzijn samenkomen — de plek waar Shiatsu zijn diepste betekenis onthult.
De plaats van transformatie
In Shiatsu kan transformatie ontstaan op het snijpunt van horizontale en verticale energie. De ontvanger opent zich horizontaal en maakt zich ontvankelijk voor contact, terwijl de Shiatsu-shi verticaal in zijn as staat, gegrond en bewust. Op dit kruispunt kan energie vrij stromen en ontstaat een dynamische uitwisseling die beide betrokkenen subtiel beïnvloedt.
Deze ontmoeting van energie doet denken aan inzichten uit de Yi Jing (beter bekend als de I Tjing), het oude Chinese Boek der Veranderingen. De Yi Jing nodigt uit om de kruising waar hemel en aarde ontmoeten te begrijpen als de plaats waar de ’tienduizend transformaties’ ontstaan. Het is precies op dat snijpunt — waar de horizontale en verticale dimensie elkaar ontmoeten — dat verandering mogelijk wordt.
De Yi Jing beschrijft de dynamiek van het universum in 64 hexagrammen, elk bestaande uit een combinatie van zes onderbroken en volle lijnen. Deze lijnen symboliseren Yin (passieve, ontvankelijke energie) en Yang (actieve, uitstralende energie) en hun voortdurende interactie.
Elk hexagram stelt een specifieke situatie of energiepatroon voor. In Shiatsu kan dit gezien worden als een metafoor voor de ontmoeting tussen Tori en Uke: de ‘lijnen’ van beide personen kruisen en beïnvloeden elkaar, waardoor een nieuwe energieconfiguratie ontstaat. Net zoals de Yi Jing laat zien dat elke situatie de mogelijkheid tot transformatie in zich draagt, toont Shiatsu hoe op de kruising van horizontale en verticale energieën talloze mogelijkheden voor persoonlijke groei en verschuiving ontstaan.
Carl Jung merkte hierover treffend op:
“The meeting of two personalities is like the contact of two chemical substances: if there is any reaction, both are transformed.”
— C.G. Jung, Modern Man in Search of a Soul (1933)
Wanneer twee mensen elkaar ontmoeten met open aanwezigheid, ontstaat een wederzijdse transformatie — subtiel, energetisch en vaak onbewust. De Yi Jing ondersteunt dit inzicht: verandering is constant en allesomvattend, en het kruispunt van energieën biedt een ruimte waar deze verandering kan plaatsvinden.
In elke Shiatsu-sessie vindt zo’n subtiele alchemie plaats. In de praktijk betekent dit dat elke ontmoeting een kans is voor vernieuwing: voor de ontvanger om zich te durven geven en zo te ontvangen, en voor de Shiatsu-shi om volledig aanwezig te zijn, bewust van de stroom van Jing, Qi en Shen. Het kruispunt wordt zo een levend laboratorium van energetische mogelijkheden.
Horen, zien en zwijgen — een pad van bewustzijn
De drie wijze apen — Mizaru (niet zien), Kikazaru (niet horen) en Iwazaru (niet spreken) — zijn een eeuwenoud Japans symbool, ontstaan in boeddhistische en confuciaanse tradities. Ze herinneren ons aan innerlijke zuiverheid en bewuste aandacht. Ze symboliseren een andere vorm van triniteit: horen, zien en zwijgen. Voor mij kunnen ze in een energetisch perspectief ook gelezen worden als een innerlijke beoefening:
- Horen (Jing): openen voor wat er werkelijk is.
- Zien (Qi): waarnemen van de dynamiek van energie.
- Zwijgen (Shen): aanwezig blijven in stilte, zonder oordeel.
Zo vormen de drie apen een metafoor voor het luisteren met de handen, waarnemen met het lichaam en aanwezig zijn met de geest. Ze benadrukken dat ruimte tot innerlijke groei ontstaat door bewuste ontmoeting en wederzijds respect, niet alleen door techniek.
De kunst van luisteren
Voor mij is Shiatsu “de kunst van het luisteren met lichaam en hart”. Luisteren gaat hier verder dan onze oren of het verstand: het is het afstemmen op de resonantie tussen mezelf en de ontvanger, met een open hart en zonder oordeel. Het lichaam fungeert daarbij als antenne, subtiel en gevoelig voor de beweging van energie.
Shiatsu is veel meer dan techniek; het is een kunst van ontmoeting en aanwezigheid. Door bewust te werken met de Drie Schatten, de hara en de verticale levensas, en door de dynamiek van Tori en Uke te begrijpen, kan een diepere laag van integratie en bewustzijn ervaren worden. Het wordt zo een levenskunst: een harmonieuze doorstroming van Jing, Qi en Shen — aarde, energie en hemel — in onszelf en in de ander. Het kruispunt van verticaliteit (onze innerlijke spirituele beleving) en horizontaliteit (onze sociale aardse verbinding) maakt het universele veld van ontmoeting en verbinding zichtbaar.
Uiteindelijk overstijgt Shiatsu woorden. Focus, intentie en innerlijke stilte openen de deur naar andere dimensies van ervaren, waarin afstanden wegvallen, en helderheid en direct weten mogelijk worden — een toestand die slechts met nederigheid ervaren kan worden.